Posts

Showing posts from August, 2006

DEMONIC MULTITUDES: DOSTOYEVSKY READS THE BIBLE

The following is an excerpt from Michael Hardt and Antonio Negri's book THE MULTITUDE. It makes an interesting reading and gives radical insights to re-envision the politics of resistence.

DEMONIC MULTITUDES: DOSTOYEVSKY READS THE BIBLE

The multitude has a dark side. The well known New Testament parable of the Gerasene Demoniac, recounted with variations by Mark, Luke, and Matthew, throws some light on the demonic face of the multitude. Jesus comes across a man possessed by devils and asks him his name, since a name is required for exorcism. The demoniac responds enigmatically, “my name is Legion; for we are many.” The devils ask Jesus to send them from the man into a nearby herd of pigs. The pigs, now possessed, rush off a cliff and drown in the water below in an act of mass suicide. The man, now free of the devils, sits gratefully at the feet of Jesus.
One of the troubling and curious aspects of this parable is the grammatical confusion of singular and plural subjects. T…

KAFKA

All human errors are impatience.
-Kafka

ਨਾਮ

ਨਾਮ


ਕੀਕਣ ਮਨ ਦੀ ਮੈਲ ਨੂੰ ਲਾਹਾਂ
ਸੁੱਕੜੇ ਰੁੱਖੜੇ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੇ
ਨਾ ਮੈਂ ਹੱਸਾਂ ਨਾ ਰੋ ਸੱਕਾਂ
ਭੁੱਲੜੇ ਮੁੱਖੜੇ ਗੀਤਾਂ ਦੇ।

ਗੀਤ ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਕਣ ਗਾਵਾਂ
ਮਨੂਆ ਰੁੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮਿਰੇ
ਢਹਿ ਗਏ ਮਹਿਲ ਮਲ੍ਹਾਰਾਂ ਵਾਲੇ
ਕੱਲਰ ਕੰਧੀ ਵਾਂਗ ਕਿਰੇ।

ਰੁੱਠੜਿਆ ਇਹ ਫਿਰੇ ਵਿਛੁੱੜਿਆ
ਗਾਹੁੰਦਾ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਨੂੰ
ਦਾਤ ਓਸ ਦੀ ਸਾਰ ਨਾ ਜਾਣੇ
ਪਾਕ ਸੁੱਚੇ ਅਰਮਾਨਾਂ ਨੂੰ।

ਮਨ ਤੇ ਦੇਹੀ ਮੀਤ ਨਾ ਹੋਏ
ਕੀਕਣ ਵਾਟ ਮੁਕਾਵਾਂ ਮੈਂ
ਸੜਦੇ ਭੁੱਜਦੇ ਦੋਵੇਂ ਤਪਦੇ
ਬਾਤ ਚਾਵਾਂ ਦੀ ਪਾਵਾਂ ਮੈਂ।

ਮਨ ਮੇਰੇ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਬਿਲਲਾਵੇਂ
ਸੁੱਕੜੇ ਹਰੇ ਨਾ ਹੋਵਣ ਵੇ
ਭੁੱਲ ਗਏ ਸੱਜਣ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ
ਸੁਪਨੇ ਦਰਸ ਨਾ ਹੋਵਣ ਵੇ।

ਭੁੱਲਿਆ ਦਰਸ ਜੁਗਾਦੀ ਸੋਹਣਾ
ਭੁੱਲ ਗਏ ਗੀਤ ਬਹਾਰਾਂ ਦੇ
ਖੰਭ ਬੋਟਾਂ ਦੇ ਉੱਗ ਨਾ ਸੱਕੇ
ਮੁੱਕੜੇ ਚਾਅ ਉਡਾਰਾਂ ਦੇ।

ਕਿਵਕਰ ਗੀਤ ਸੱਚਾ ਉਹ ਗਾਈਏ
ਭੁੱਲੀ ਰਸਨਾ ਪ੍ਰੀਤਾਂ ਦੀ
ਨਦਰਿ ਤੇਰੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਚਾਹਾਂ
ਉਹੀਓ ਦਾਤੀ ਗੀਤਾਂ ਦੀ।

ਦੁੱਖ ਘਣੇਰਾ ਦੇਹੀ ਲੱਗਾ
ਕਿਤ ਬਿਧ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਏ
ਨਦਰਿ ਤੇਰੀ ਦੀ ਆਸ ਆਖਰੀ
ਫਿਰ ਘਰਿ ਸਾਜਨ ਪਾਈਏ।

ਤੇਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਦਰਿ ਦੀ ਦਾਤੀ
ਭਾਗ ਵੱਡਾ ਕਿਵ ਹੋਵੇ
ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਤੂੰ ਤੱਕ ਲੈ ਸੱਜਣਾ
ਮਨੂਆ ਮੁਸ ਮੁਸ ਰੋਵੇ।

ਤੇਰੇ ਚੋਜ ਨਿਰਾਲੇ ਡਿੱਠੇ
ਦੇਵੇਂ ਆਪ ਹੀ ਖੋਵੇਂ
ਦੇਵੇਂ ਖੋਹੇਂ ਫਿਰ ਫਿਰ ਦੇਵੇਂ
ਦੇ ਦੇ ਝੋਲ ਭਰੋਵੇਂ।

ਭੁੱਖ ਹੋਰ ਮੈਨੂੰ ਰਹੀ ਨਾ ਕਾਈ
ਬਾਝੋਂ ਦਰਸ ਤੇਰੇ ਦੀ
ਪਰ ਇਹ ਅੱਖੜੀ ਝੱਲ ਨਾ ਸਕਦੀ
ਝਾਲ ਤੇਰੇ ਦਰਸਨ ਦੀ।

ਕਰਕੇ ਮਿਹਰਾਂ ਬਖਸ਼ ਉੱਚੜਿਆ…

ਅਗਨ ਕਥਾ ਦਾ ਸਰਵਰਕ..

ਜਗਦੀਸ਼ ਸਿੰਘ

ਅਗਨ-ਕਥਾ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਲੇਖਕ ਗੁਰਭਜਨ ਗਿੱਲ ਹਨ।
ਅਗਨ-ਕਥਾ ਇਸੇ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚ ਇਕ ਲੰਮੀ ਕਵਿਤਾ ਵੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਕਾਵਿ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦਾ ਨਾਮ ਸਿਰਫ ਉਸ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਕਾਰਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।
ਅੱਗ ਖੂਬਸੂਰਤ ਹੈ ਤੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਅਹਿਸਾਸ ਦਾ ਸੋਮਾ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿਚ ਲੱਕੜਾਂ ’ਚੋਂ ਅੱਗ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਲਾਟ ਦਾ ਨਿਕਲਣਾ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਣਾ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ‘ਅਗਨ ਕਥਾ’ ਅਧਿਆਤਮਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਰਥਾਂ ’ਚੋਂ ਜਨਮਿਆ ਨਾਮ ਨਹੀਂ। ਅਗਨ ਹਰ ਬਦੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸਵਾਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਅੱਗ ਦੀ ਪਰਖ ’ਚੋਂ ਲੰਘ ਕੇ ਆਪਣੀ ਨੇਕੀ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਸੁਮਾਸ ਅੰਦਰਲੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨੇਕੀ ਵਲੋਂ ਬਦੀ ਦੀ ਪਰਖ ਵੱਲ ਸਫਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੁਆਲੇ ਉਸਰੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਮਲ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੇ। ਆਹਿਸਤਾ ਆਹਿਸਤਾ ਇਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੇਕੀ ਦੀ ਪੁਸ਼ਾਕ ’ਚ ਸਥਾਪਤ ਬਦੀ ਵਲੋਂ ਨਵੀਂ ਉਠ ਰਹੀ ਤਬਦੀਲੀ ਮੰਗਦੀ ਨੇਕੀ ਦੀ ਪਰਖ ਘੜੀ ਬਣ ਗਏ।
ਭਾਰਤੀ ਪਰੰਪਰਾ ’ਚ ਹਰਨਾਖਸ਼ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਹਿਲਾਦ ਭਗਤ ਦੀ ਪਰਖ ਉਪਰੋਕਤ ਸੱਚ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਂਝ ਤਾਂ ਰਿਗ ਵੇਦ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਵਤੇ ‘ਅਗਨੀ’ ਸਾਹਮਣੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਅਰਦਾਸਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ ਤੇ ਉਸਦੇ ਖੂਬਸੂਰਤ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਚਿਤਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਉਸਰੇ ਕਰ…

Sikh Hermeneutics

I have recently started my PhD. On the topic of sikh hermeneutics. I think interpretation plays a vital role in the well being of any religion. I believe that it is due to erroneous interpretations that religions deteriorate. Although it is not the only factor but it is without doubt a vital one. If we try to understand the present condition of Sikhi, then it will be soon clear that interpretative violence has played a key role in its degeneration. Although systematic study of religion and scripture is a western phenomenon, our own tradition also have its systems of interpretation. What is wrong with any given system of interpretation is this: it tries to objectify its subject matter and submits it under a seemingly universal set of rules and methods. This procedure involves a violence because it ignores the singularity and tames it according to its own needs. This very violence is the root cause of most sikh problems today. I would like to be acquainted with different perspectives on…